พัฒนาการของหลักสูตรมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
          มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ได้ดำเนินการศึกษาในรูปมหาวิทยาลัยสงฆ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๐ หลักสูตรที่ใช้ในระยะเริ่มต้นเป็นหลักสูตรระดับต่ำกว่าอุดมศึกษา เพื่อปรับพื้นความรู้ของผู้เรียนให้พร้อมสำหรับการศึกษาระดับอุดมศึกษา ต่อมามหาวิทยาลัยได้ประกาศใช้หลักสูตรระดับอุดมศึกษาเป็นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๓ โดยเปิดการศึกษาระดับปริญญาตรีในคณะพุทธศาสตร์เป็นคนแรก หลักสูตรของคณะนี้มี ๑๖ หมวดวิชา
          นับแต่ประกาศใช้หลักสูตรแรกเป็นต้นมา มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปภัมถ์ได้ดำเนินการปรับปรุงหลักสูตรระบบอุดมศึกษาหลายครั้ง ดังนี้
           เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๐ มหาวิทยาลัย ได้ปรับปรุงหลักสูตรคณะพุทธศาสตร์ ให้เข้ากับระบบสากลโดยได้นำระบบทวิภาค (Semester) และระบบหน่วยกิตมาใช้ นับเป็นสถาบันการศึกษาแรกในประเทศไทยที่ใช้ระบบดังกล่าว คณะพุทธศาสตร์ แบ่งเป็น ๔ ภาควิชาหลักสูตรนี้มี ๒๑๑ หน่วยกิต
           ต่อมาใน พ.ศ. ๒๕๐๔ มหาวิทยาลัยได้ประกาศใช้หลักสูตรคณะครุศาสตร์ แบ่งเป็น ๔ ภาควิชา หลักสูตรนี้มี ๒๐๖ หน่วยกิต
           เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๖ มหาวิทยาลัยได้ประกาศใช้หลักสูตรคณะอาเซียอาคเนย์ ซึ่งได้เปลี่ยนชื่อเป็นคณะมานุษยสงเคราะห์ศาสตร์ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๙ แบ่งเป็น ๔ ภาควิชา หลักสูตรนี้ มี ๒๕๘ หน่วยกิต
           ใน พ.ศ. ๒๕๐๘ พ.ศ. ๒๕๑๑ และ พ.ศ. ๒๕๑๖ ได้มีการปรับปรุงโครงสร้างหลักสูตรของแต่ละคณะให้มีจำนวนหน่วยกิตเท่ากันคือ ๒๐๐ หน่วยกิต
           ใน พ.ศ. ๒๕๒๖ ได้มีการปรับปรุงหลักสูตรครั้งสำคัญ คือมีการลดจำนวน หน่วยกิตให้สอดคล้องกับเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรของทบวงมหาวิทยาลัย คณะมานุษยสังเคราะห์ศาสตร์ถูกแบ่งออกเป็น ๒ คณะ คือ คณะมนุษยศาสตร์ และคณะสังคมศาสตร์ หลักสูตรของคณะครุศาสตร์มี ๑๕๒ หน่วยกิต ในขณะที่หลักสูตรของคณะอื่นๆ มี ๑๕๐ หน่วยกิต
           ต่อมาใน พ.ศ. ๒๕๓๖ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ พิจารณาเห็นว่า หลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิตที่ใช้มาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๖ สมควรได้รับการปรับปรุงให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงทางด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี เศรษฐกิจ การเมือง สังคม การศึกษา และวัฒนธรรมในปัจจุบัน เพื่อให้สอดคล้องกับเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรของคณะกรรมการการศึกษาของคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๒๙ และเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรของทบวงมหาวิทยาลัยที่ประกาศใช้ล่าสุด จึงอนุมัติให้คณะกรรมการบริหารวิชาการของมหาวิทยาลัย ซึ่งมีพระเมธีธรรมาภรณ์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต) รองอธิการบดีฝ่ายวิชาการเป็นประธาน เป็นคณะผู้รับผิดชอบดำเนินการปรับปรุงหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต
           คณะกรรมการบริหารวิชาการ ได้ดำเนินการประเมินผลหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต พ.ศ. ๒๕๒๖ และได้นำผลการประเมินนี้มาประกอบการประชุมสัมมนาทางวิชาการ เรื่อง หลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต กับโครงสร้างที่เหมาะสมในอนาคต เมื่อวันที่ ๑๒ ธันวาคม ๒๕๓๕ จากนั้น ก็ได้นำผลของการสัมมนาไปจัดทำโครงสร้างหลักสูตรและกำหนดแนวทางในการปรับปรุงหลักสูตร
           ใน พ.ศ. ๒๕๓๖ คณะกรรมการบริหารวิชาการ ได้เสนอให้มหาวิทยาลัยแต่งตั้งคณะกรรมการ ๓ คณะ คือ (๑) คณะกรรมการดำเนินการปรับปรุงหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต ทำหน้านที่ยกร่างหลักสูตรของคณะต่างๆ (๒) คณะกรรมการพิจารณาหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิตทำหน้าที่ปรับปรุงแก้ไขตรวจสอบคุณภาพและหลักวิชาการของร่างหลักสูตรที่คณะกรรมการชุดแรกได้ทำไว้ และ (๓) คณะบรรณาธิการหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต ทำหน้าที่ตรวจสอบสาระ สำนวนภาษาและทำรหัสวิชา
           คณะกรรมการบริหารวิชาการของมหาวิทยาลัย ได้ตรวจสอบประสิทธิภาพหลักสูตรที่คณะกรรมการต่าง ๆ ได้ยกร่วงและปรับปรุงแก้ไขแล้วนำเสนอต่อคณะกรรมการบริหารมหาวิทยาลัย และได้จัดสัมมนาหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต เมื่อวันที่ ๒๓ -๒๔ มีนาคม ๒๕๓๘ มีผู้เข้าร่วมสัมมนาจำนวน ๒๕๐ รูป/คน
           เมื่อหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิตฉบับใหม่นี้ ได้รับการปรับปรุงตามข้อเสนอแนะของผู้เข้าร่วมสัมมนาเป็นที่เรียบร้อยแล้ว จึงได้มีการนำเสนอเข้าพิจารณาในสภามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณาราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ และสภามหาวิทยาลัยมีมติในการประชุมครั้งที่ ๓/๒๕๓๘ เมื่อวันที่ ๒๗ มีนาคม ๒๕๓๘ อนุมัติให้ใช้หลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต พ.ศ. ๒๕๓๘ เป็นหลักสูตรของมหาวิทยาลัย
           ต่อมาคณะกรรมการศึกษาของคณะสงฆ์ได้มีมติในการปะชุมครั้งที่ ๓/๒๕๓๘ เมื่อวันที่ ๗ ธันวาคม ๒๕๓๘ เห็นชอบอนุมัติให้ใช้หลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต พ.ศ.๒๕๓๘ เป็นหลักสูตรของมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์
           ต่อมามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ได้มีคำสั่งมหาวิทยาลัยที่ ๑๙๙/๒๕๓๓ เรื่องการแต่งตั้งคณะกรรมการปรับปรุงเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยระดับปริญญาตรี ลงวันที่ ๗ กันยายน ๒๕๔๓ และมหาวิทยาลัย ได้มีประกาศมหาวิทยาลัย เรื่องการปรับปรุงหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต พ.ศ. ๒๕๓๘ ให้เป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรระดับปริญญาตรี พ.ศ. ๒๔๓๘ ให้เป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรระดับปริญญาตรี พ.ศ. ๒๕๔๒ ทบวงมหาวิทยาลัยได้รับรองหลักสูตรของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ที่ ทม ๐๒๐๕(๑)/๖๐๖๐ ลงวันที่ ๒๙ มีนาคม ๒๕๔๓ จำนวน ๙ สาขาวิชา สาขาวิชาพระอธิธรรม สาขาวิชาบาลีพุทธศสตร์ สาขาวิชาจริยศึกษา สาขาวิชาการสอนภาษาไทย สาขาวิชาการสอนภาษาอังกฤษ สาขาวิชาการสอนพระพุทธศาสนา สาขาวิชาพุทธจิตวิทยา สาขาวิชารัฐศาสตร์ สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์ และสาขาวิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา สำนักงาน ก.พ. ได้รับรองคุณสมบัติของผู้สำเร็จการศึกษาตามหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต (หลักสูตรใหม่ พ.ศ. ๒๕๔๓) จำนวน ๙ สาขาวิชา ตามหนังสือสำนักงาน ก.พ. ที่ นร ๐๗๐๘.๘/๘๓๑ ลงวันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๔ และสำนักงาน ก.ค. ได้มีหนังสือรับรองและกำหนดเป็นคุณสมบัติเฉพาะสำหรับตำแหน่งข้าราชการครูที่ ศธ ๑๓๐๕/๒๐๕ ลงวันที่ ๑๒ มีนาคม ๒๕๔๕
           มหาวิทยาลัยได้ปรับปรุงแก้ไขหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต พ.ศ. ๒๕๓๘ ให้เป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรปริญญาตรี พ.ศ. ๒๕๔๒ จำนวน ๒๐ สาขาวิชา หลักสูตรปรับปรุง ๑๖ สาขาวิชา และหลักสูตรใหม่ ๔ สาขาวิชา ก.พ. ได้เห็นชอบหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต คณะครุศาสตร์ จำนวน ๖ สาขาวิชา คือ สาขาวิชาการบริหารการศึกษา สาขาวิชาการศึกษานอกระบบโรงเรียน สาขาวิชาการสอนพระพุทธศาสนา สาขาวิชาคณิตศาสตร์ สาขาวิชาสังคมศึกษา และสาขาวิชาจิตวิทยาการปรึกษาและการแนะแนว ตามหนังสือ ศธ ๐๕๐๖/๘๒๖๗-๐๕๐๖/๘๒๖๘ ลงวันที่ ๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๔๖ และหนังสือ ศธ ๐๕๐๖/๘๖๙๒-๙๕ ลงวันที่ ๙ ธันวาคม ๒๕๔๖ และ ก.ค. ได้รับรองและกำหนดเป็นคุณสมบัติเฉพาะสำหรับตำแหน่งข้าราชการครู ที่ ศธ ๐๒๐๖.๒/๔๙๔ ลงวันที่ ๑๕ กรกฎาคม ๒๕๔๗
           ต่อมา สำนักงาน ก.พ. ได้รับรองคุณวุฒิหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต ตามหนังสือที่ ศธ ๐๕๐๖(๒)/๑๐๘๔๖ ลงวันที่ ๙ สิงหาคม ๒๕๔๗ ตามหนังสือ ศธ ๐๕๐๖(๒)/๑๑๘๔๖ ลงวันที่ ๑๑ สิงหาคม ๒๕๔๗ หนังสือ ศธ ๐๕๐๖(๒)/๑๑๐๔๙ ลงวันที่ ๑๑ สิงหาคม ๒๕๔๗ หนังสือ ศธ ๐๕๐๖(๒)/๑๑๕๐๕ ลงวันที่ ๑๙ สิงหาคม ๒๕๓๗ จำนวน ๑๐ สาขาวิชา คือ สาขาวิชาภาษาสันสฤต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา สาขาวิชาศาสนา สาขาวิชาภาษาบาลี สาขาวิชาจิตวิทยา สาขาวิชาประวัติศาสตร์ สาขาวิชาภาษาอังกฤษ สาขาวิชาภาษาไทย สาขาวิชาสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ และสาขาวิชาปรัชญา สำนักงาน ก.ค. ได้รับรอบและกำหนดเป็นคุณสมบัติเฉพาะสำหรับตำแหน่งข้าราชการครู สังกัดกระทรวงศึกษาธิการ ตามหนังสือที่ ศธ ๐๒๐๖/๗๕๕ ลงวันที่ ๒๒ กันยายน ๒๕๔๗ รายละเอียดหลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิตปรับปรุงและหลักสูตรใหม่ รวม ๒๕ สาขาวิชา